Szanowni Państwo,

Członkowie EKOLANDU chcący reprezentować nasze stowarzyszenie w LGD w ramach programu LEADER+ proszeni są o zgłoszenia:

e-mail :  ewaweremczuk@tlen.pl

Informacji o LEADER+ na Państwa terenie należy szukać u wójtów współtworzących LGD -Lokalną Grupę Działania. Podstawowe informacje zamieszczam w artykule poniżej.

Przewodniczaca Stowarzyszenia EKOLAND

Ewa Weremczuk

Inicjatywa LEADER+

Autorzy Trójkąta rozwoju: Obszar-Strategia-Partnerstwo należą do trzech grup:

1. ludzie lub stowarzyszenia zaangażowane przede wszystkim w sprawy społeczne, zatrudnienie i jakość życia

2. firmy prywatne i sektor finansowy zainteresowane głównie rozwojem i zyskiem oraz dostosowaniem lokalnej gospodarki do wymogów rynkowych

3. lokalne instytucje publiczne zainteresowane m.in. zatrudnieniem, sprawami środowiska, gospodarki, dziedzictwa społecznego i kulturowego, koordynacją programów lokalnych i regionalnych

Na inicjatywę LEADER składają się:

Zaangażowanie lokalnych partnerów - oznacza formułowanie programu rozwoju z uwzględnieniem specyfiki danego obszaru, jego mieszkańców, historii i tradycji itd.
Oddolne podejście - polega na podejmowaniu decyzji na szczeblu lokalnym. Angażuje się w to cała wspólnota, środowiska społeczne i gospodarcze, instytucje publiczne.
Partnerskie podejście i "Lokalna grupa działania" - lokalni partnerzy pracują nad formułowaniem strategii i planu działań oraz zarządzają wdrażaniem zaplanowanych rozwiązań.
Innowacja - konkretne działania mają charakter innowacyjny, np. mogą dotyczyć nowego sposobu promowania lokalnych walorów, nowych i dotąd nie podejmowanych działań, nowego produktu, nowej formy organizacyjnej itd.
 

Zintegrowane podejście - działania są ze sobą powiązane i traktowane jako spójna całość. Może to dotyczyć w szczególności powiązań pomiędzy różnymi grupami uczestników: gospodarczymi, społecznymi, kulturalnymi, ekologicznymi itp.
 

Tworzenie powiązań i współpraca - sieć powiązań ma na celu stworzenie systemu informacji o programach rozwoju obszarów wiejskich oraz upowszechnianie innowacji w większej skali.
 

Lokalne finansowanie i zarządzanie - przekazanie Lokalnym Grupom Działania odpowiedzialności związanej z podejmowaniem decyzji dotyczących finansowania i zarządzania jest ważnym warunkiem realizacji zaplanowanego przez grupę programu rozwoju. 

 

Unia Europejska poszukuje od lat recepty na wspieranie rozwoju obszarów wiejskich. Ich strategiczne znaczenie nie jest już związane z podstawową kwestią zapewnienia odpowiedniej ilości i jakości pożywienia, ale coraz wyraźniej dotyczy dbałości o naturalne środowisko, kultywowania obyczajów, tradycji, łączy się też z uświadomioną koniecznością wspierania ze środków publicznych określonych inicjatyw służących rozwojowi wsi.

Naturalną konsekwencją przedstawicielskiego systemu lokalnej demokracji jest dążenie mieszkańców do wywierania wpływu na decyzje lub inicjatywy podejmowane przez władze samorządowe. Mieszkańcy obserwują bacznie zmiany zachodzące w swoim środowisku, to chwaląc, to znów ganiąc tych, którzy podjęli decyzję w sprawie drogi, przychodni, wodociągu. Niewiele z tego patrzenia wynika, chyba tylko poza tym, że trzeba się z tym liczyć, bo opinia publiczna może czasami nerwowo reagować… Oczekiwana zmiana może dopiero wtedy nastąpić, kiedy mieszkańcy biorą udział w podejmowaniu decyzji, kiedy sami angażują się w realizację swoich zamierzeń. Kiedy stają się uczestnikami życia publicznego. We własnym interesie.

Trudno jednak robić to w pojedynkę – skuteczne naciski są zdolne wywierać jedynie grupy obywateli. Zorganizowane grupy, stowarzyszenia, kluby itp. mają większą siłę oddziaływania, mają sprecyzowane cele działania, reprezentują potencjał, z który trzeba się liczyć. Są ważnymi partnerami lokalnego dialogu. Tym większe ich oddziaływanie, im lepiej potrafią współpracować ze sobą, tworzyć wspólne programy, w których każde ze środowisk może lepiej realizować swoje cele, a zarazem wszystkie mogą włączyć się do realizacji wspólnych celów, ważnych dla całej społeczności.

W społeczności lokalnej – jak i w życiu w ogóle - pojawiają się problemy, które są jak złamana ręka (którą trzeba włożyć w gips, a kiedy się zrośnie – zapomnieć) albo też przypominają cukrzycę (która wymaga starań codziennych przez wiele lat). Rzecz jednak nie w problemach, lecz w ich rozwiązywaniu! Czy sprzątanie chodnika przez gospodarza domu wymaga decyzji urzędnika za każdym razem? Czy można zapewnić opiekę wszystkim potrzebującym, skoro zabrakłoby wtedy pieniędzy na ogrzewanie szkół? Jest wiele zadań, które opierają się na sąsiedzkiej pomocy, inicjatywie zwykłych ludzi, partnerstwie i współdziałaniu. Tylko wspólnie można osiągnąć dobre rezultaty.

LEADER JAKO METODA ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH

Inicjatywa LEADER+ stanowi kontynuację i rozwinięcie programu LEADER II z lat 1994-1999. LEADER+ wspomaga wdrażanie nowoczesnych strategii rozwoju terenów wiejskich. Program jest finansowany przez Sekcję Orientacji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej.

LEADER+ jest inicjatywą wspólnotową, czyli programem bezzwrotnej pomocy Unii Europejskiej dla współpracujących ze sobą lokalnych partnerów. Władze lokalne, organizacje pozarządowe, przedsiębiorcy otrzymują pomoc w związku ze zgłaszanymi przez nie projektami rozwoju na obszarach wiejskich.

Cechą inicjatywy wspólnotowej jest to, że ma ona charakter eskperymentalny z punktu widzenia polityk wspólnotowych. Oznacza to, że w wyniku realizacji inicjatywy wspólnotowej w różnych miejscach i uwarunkowaniach pojawiają się nowatorskie metody, sposoby rozwiązywania problemów i to one właśnie mogą w przyszłości wpływać na politykę, jaką prowadzi Unia Europejska w danej dziedzinie.

Fundusze z programu LEADER+ mogą być przeznaczane na trzy cele:

- wspomaganie nowoczesnych strategii rozwoju terenów wiejskich

- wsparcie dla międzyregionalnych i międzynarodowych projektów współpracy

- tworzenie sieci obszarów wiejskich UE - zarówno objętych pomocą LEADER+ jak i nie korzystających z tej pomocy

Z inicjatywy LEADER+ mogą korzystać wszystkie tereny wiejskie Unii Europejskiej. Beneficjentami pomocy są przede wszystkim “Lokalne Grupy Działania”, czyli związki partnerów publicznych i prywatnych wspólnie podejmujących innowacyjne działania związane z rozwojem obszaru wiejskiego.

Aby skorzystać ze środków LEADER+, lokalna grupa działania, sformalizowane ciało odpowiedzialne za realizację konkretnego projektu, winna przedłożyć strategię dotyczącą jednego tematów :

• Wykorzystanie nowych sposobów i nowych technologii, aby produkty i usługi stały się bardziej konkurencyjne,

• Poprawa jakości życia na obszarach wiejskich; ten temat jest skoncentrowany na innowacjach związanych z dostępem do usług,

• Promocja lokalnych produktów, w szczególności wspieranie wspólnych działań; poprawa dostępu do rynku dla małych podmiotów produkcyjnych,

• Waloryzacja zasobów naturalnych i kulturalnych,

• Tworzenie i przyciąganie nowych podmiotów lokalnych i przedsiębiorstw,

• Projekty dla młodzieży lub kobiet.

Potencjalnymi uczestnikami lokalnych grup działania są osoby lub ich stowarzyszenia, firmy prywatne i sektor finansowy, instytucje publiczne (lokalne, regionalne, krajowe, europejskie) zajmujące się polityką regionalną, zatrudnieniem, środowiskiem naturalnym, gospodarką, dziedzictwem społecznym i kulturalnym, osadnictwem, koordynacją lokalnej polityki z rozwiązaniami sektorowymi.

Potencjalni uczestnicy należą do trzech głównych grup:

- ludzie lub stowarzyszenia zaangażowane przede wszystkim w sprawy społeczne, zatrudnienia i jakości życia

- firmy prywatne i sektor finansowy zainteresowane głównie rozwojem firm i zyskiem, jak również dostosowaniem lokalnej gospodarki do wymogów rynkowych

- regionalne, krajowe i europejskie instytucje publiczne zainteresowane polityka regionalną, zatrudnieniem, sprawami środowiska, gospodarki i dziedzictwa społecznego i kulturowego, osiedlaniem nowych mieszkańców i spójnością pomiędzy programami sektorowymi i lokalnymi

GŁÓWNE SKŁADNIKI uspołecznionej inicjatywy rozwoju wsi LEADER to:

Zdecentralizowane, zintegrowane, oddolne i lokalne podejście, oparte na:

• skupieniu się korzyściach płynących z kompleksowego podejścia (np. odrzuceniu klasycznych podziałów tematycznych lub sektorowych),

• umożliwieniu wzajemnego kontaktu różnych sektorom poprzez zastosowanie rozwiązania, które umożliwi lokalnym uczestnikom wyrażanie ich poglądów i pomoc w ukształtowaniu ich roli w rozwoju obszaru, zgodnie z ich własnymi dążeniami i wizją przyszłości,

Zaangażowanie społeczności: Zaangażowanie społeczności umożliwia wspólne podejmowanie wyzwań przyszłości poprzez przezwyciężanie apatii i tradycyjnych podziałów, zwalczanie wykluczenia i zapewnianie równowagi pomiędzy metodami rozwiązań, możliwościami i potrzebami wszystkich sektorów lokalnej społeczności.

Jednoczenie partnerów na szczeblu lokalnym: LEADER zachęca do budowania nowego partnerstwa i tworzenia nowych lokalnych struktur zarządzania, ułatwia tworzenie nowych form wspólnej organizacji. LEADER skupia się na lokalnym podejściu i zachęca do rozwijania lokalnego systemu rządzenia;

Możliwość praktycznego wdrożenia ukrytych pomysłów: Procedury wyboru projektu stosowane w inicjatywie LEADER umożliwiają wyłonienie potencjalnych liderów projektu, którzy w przeszłości mogli być przeoczeni, upublicznienie ich pomysłów i kolektywne pozyskanie i zapewnienie wsparcia na ich wdrożenie. LEADER zajmuje się projektami o umiarkowanej skali, może wspierać projekty obarczone pewnym ryzykiem, które zazwyczaj nie znajdują zainteresowania u “klasycznej” administracji i instytucji finansowych;

Zasoby obszaru wiejskiego, na którym może być stosowana metoda LEADER, obejmuje: zasoby materialne,  zasoby ludzkie , gospodarka i  miejsca pracy, umiejętności i kompetencje, kultura i tożsamość, zarządzanie demokracja,  wizerunek,  relacje zewnętrzne.

 Przeanalizowanie tych zasobów i najważniejszych dla lokalnej społeczności wyzwań pozwala na wypracowanie strategii, specyficznej dla tego obszaru. Dzięki bliskim związkom z obszarem i odpowiednią reprezentatywnością różnych środowisk, Lokalna Grupa Działania zajmuje się wdrażaniem takiej strategii. Granice obszaru, na którym ma być wdrożony projekt, niekoniecznie opierają się na podziale administracyjnym, lecz raczej na jednorodności obszaru wiejskiego i możliwości zarządzania projektem. Skala wielkości jest określana jako obszar zamieszkiwany przez 10 000 do 100 000 mieszkańców.

PRZYKŁAD WŁOSKI

Miejsca pracy w środowisku wiejskim

Przywrócić atrakcyjność regionu, który przez długi czas pozostawał w zapomnieniu, pomóc mu w rozwinięciu aktywności gospodarczej i zatrudnienia poprzez wykorzystanie zasobów rolnych, miejscowego rzemiosła, walorów przyrodniczych i turystycznych – pod takich hasłem Lokalna Grupa Działania przystąpiła do działania.

“Mieszkańcy wsi zaczynają brać swój los w swoje ręce. Dziś, młodzi myślą nie o tym, jak znaleźć pracę w administracji lub wyemigrować, lecz jak założyć przedsiębiorstwo; nie sposób przecenić roli, jaką LEADER odegrał w tej zmianie mentalności, zarówno jeśli chodzi o samo podejście jak i ocenę ryzyka.”

W strefie, w której stopa bezrobocia przekracza 30%, założenie przedsiębiorstwa niekoniecznie wynika z samodzielnej decyzji. Pierwsza korzyść dla przedsiębiorców: szkolenie. Od marca do października 1998 roku dwudziestu kandydatów na przedsiębiorców wzięło udział w 360 godzinnym szkoleniu w dziedzinie zarządzania przedsiębiorstwem, zorganizowanym przez Lokalną Grupę Działania. Czterej spośród nich otrzymało dofinansowanie z LEADER II dla podjęcia działalności w następujących dziedzinach: hodowla kurcząt z wybiegiem, hodowla ślimaków, wytwarzanie szkła izolacyjnego, usługi turystyczne (organizowanie wycieczek, spacerów z przewodnikiem i sportów ekstremalnych).

O ile jednak program LEADER Alto Casertano kładzie nacisk przede wszystkim na zakładanie przedsiębiorstw, większość dofinansowywanych projektów dotyczy dywersyfikacji działalności podmiotów już istniejących, która ma prowadzić do powstania nowych miejsc pracy. Szacuje się, że LEADER I pozwolił stworzyć 80 nowych miejsc pracy, LEADER II natomiast przyczynił się do powstania 42 stanowisk pracy, w tym 36 w pełnym wymiarze godzin, w 14 różnych przedsiębiorstwach.

“Sens pomocy LEADERA polega znacznie bardziej na zaszczepieniu pewnego stanu ducha i metody pracy niż na dofinansowaniu działania” – twierdzi Francesco Vespasiano.

“Jeśli chodzi o program LEADER, chciałbym podkreślić kwestię bardzo istotną z naszego punktu widzenia” – mówi Marie Iuliano, odpowiedzialna za działalność turystyczną w spółdzielni. “Program doprowadził do powstania “Regionalnej Komisji Agroturystyki”, dzięki której działalność w tym zakresie została oficjalnie uznana.

PRZYKŁAD GRECKI

Rozwój ekoturystyki - Amvrakikos (Epir, Grecja)

W 1988 roku została założona agencja rozwoju Amvrakikos (ETANAM S.A.) przy współpracy spółdzielni, władz lokalnych, przedstawiciela lokalnego rządu centralnego, banków rolniczych i izby handlowej. Jest ona odpowiedzialna za zapewnienie pomocy technicznej przy wdrażaniu zaplanowanych przedsięwzięć, w szczególności jeśli chodzi o wykorzystanie upraw wodnych, turystyki przyjaznej dla środowiska i ekologii.

W 1998 roku ETANAM opracował plan rozwoju ekoturystyki. Przekonanie mieszkańców i ich zaangażowanie są podstawowym czynnikiem powodzenia tego typu projektów; dlatego właśnie ETANAM przygotowuje seminaria, mające informować mieszkańców regionu oraz zachęcić ich do włączenia się w realizację projektu, a także uwrażliwić na walory środowiska naturalnego i korzyści płynące z ekoturystyki. Dofinansowanie z programu LEADER pozwoliło wdrożyć szereg działań niezbędnych dla przygotowania dalszych przedsięwzięć: poszukiwanie potencjalnych rynków zbytu, ogólne szkolenie w miasteczkach w celu uwrażliwienia mieszkańców; szkolenie przewodników przyrodniczych i uwrażliwienie właścicieli miejsc noclegowych na potrzeby i oczekiwania turystów; stworzenie infrastruktury turystycznej (pokoje gościnne, kempingi, itd.), budowa punktów obserwacyjnych, oznakowanie, wyposażenie do obserwacji dla naukowców; informacja turystyczna: otwarcie dwóch biur informacji turystycznej oraz stworzenie systemu informacji na temat regionu; wzniesienie budek do obserwacji ptaków; stworzenie małego muzeum historii naturalnej i tradycyjnych narzędzi rolniczych, odnowa dawnego portu.

PRZYKŁAD WŁOSKI

Produkty tradycyjne, promocja terytorium - Garfagnana (Toskania, Włochy)

Finansowany w znacznej części w ramach LEADER I i LEADER II projekt doprowadził do zrzeszenia producentów lokalnych. Pszenica samopsza, miód i jadalne kasztany funkcjonują obecnie w strukturze branżowej opierającej się na stałej współpracy rolników i dystrybutorów. Innym zasadniczym elementem projektu jest jakość. Świadczy o tym znak Geograficznego Oznaczenia Pochodzenia (IGP), który przyznano pszenicy samopsza z Garfagnana oraz przygotowywanie analogicznego znaku dla mięsa i mleka.

Kluczowe elementy

• Stworzenie zintegrowanych branż obejmujących rolników i dystrybutorów, w szczególności tych, którzy dotychczas nie współpracowali ze sobą.

• Wykorzystanie lokalnych produktów rolno-spożywczych jako dźwigni promocji gospodarczej i turystycznej regionu.

• Rola mieszkańców migrujących do innych regionów w promowaniu regionu.

• Długofalowa polityka jakościowa rozszerzana stopniowo na inne produkty.

Lokalna Grupa Działania powołana do życia przy okazji uruchomienia programu LEADER w 1991 roku, wybrała trzy najatrakcyjniejsze produkty lokalne: pszenicę, miód i kasztany jadalne. Wszystkie trzy produkty wymagały tego samego działania w trzech wymiarach: ochrona dawnych produktów, które należy “odświeżyć”, nadanie im wizerunku “produktu lokalnego” oraz edukacja konsumentów.

Działanie oparło się w pierwszej kolejności na reaktywowanym lokalnym stowarzyszeniu “Consorzio Garfagnana Produce”, które początkowo zrzeszało jedynie przetwórców i dystrybutorów. Ze środków programu LEADER pokryto zakup urządzeń do produkcji mąki z pszenicy i mączki kasztanowej. Wspólnota Górska zobowiązała się w 1994 roku do wystąpienia o IGP (Geograficzne Oznaczenie Pochodzenia) dla pszenicy Garfagnana. Po zakończeniu programu LEADER I w 1995 roku, produkty Garfagnana zaczęły być coraz bardziej znane. Projekt Garfagnana polegał na organizowaniu imprez umożliwiających promowanie produktów pod wspólną nazwą przy okazji targów i salonów, szczególnie w rejonach zamieszkałych przez osoby pochodzące z Garfagnana.

Mobilizując wszystkich aktorów lokalnych, publicznych i prywatnych, działanie przyczyniło się do skonsolidowania struktur społecznych, a także uświadomiło wagę promocji regionu przedstawicielom administracji lokalnej, a przedsiębiorcom prywatnym - korzyści płynące ze wspólnej pracy.

PRZYKŁAD WALIJSKI

Landsker Borderlands, nowy rejon turystyczny - South Pemrokeshire (Walia, Zjednoczone Królestwo)

Projekt obejmował opracowanie strategii turystycznej oraz stworzenie mechanizmów zapewniających trwałe uczestnictwo mieszkańców. Podjęte działania pozwoliły na stworzenie szeregu produktów turystycznych
i odpowiednich usług: ścieżek spacerowych i rowerowych, dokumentacji dotyczącej zabytków i umożliwiły wdrożenie mieszkańców do roli “ambasadorów” ich regionu, dzięki nabyciu przez nich wiedzy o historii kraju oraz tradycji miasteczek, które zamieszkują, utworzeniu punktów informacji turystycznej oraz zwiększeniu ilości miejsc noclegowych w strefie, rozwój całorocznej turystyki nastawionej na odkrywanie lokalnego dziedzictwa kulturowego i historycznego.

Elementy kluczowe

• Stworzenie oferty turystycznej wysokiej jakości przeznaczonej dla ludzi pragnących odkrywać nieznany region, którego krajobraz oraz dziedzictwo pozostały nietknięte.

• Szeroko zakrojony proces konsultacji na szczeblu lokalnym mający na celu opracowanie programu agroturystyki przyjaznej dla środowiska naturalnego i przynoszącej dochody miejscowej ludności.

• Opracowanie ścisłych kryteriów jakościowych dotyczących oferowanych produktów i usług (zakwaterowania, informacji, wyeksponowania zabytków, itp.).

• Zbudowanie oferty w oparciu o uczestnictwo ludności, dla której odkrycie własnych walorów i tradycji staje się motywacją do działania.

• Stworzenie trwałego produktu opartego na silnej tożsamości lokalnej.

Opisane projekty odzwierciedlają nie tylko lokalną specyfikę, ale także realia prawne i obyczajowe krajów, w których zostały zrealizowane. Dlatego też powinny stanowić nie tyle wzór do naśladowania, ile inspirację. Z drugiej strony różnorodność podejmowanych inicjatyw wskazuje na elastyczność modelu – zastosowanie jednego sposobu podejścia może przynosić rozmaite rezultaty.

Warto pamiętać o tym, że także polskie doświadczenia – mimo formalnej nieobecności inicjatywy LEADER – nawiązują do zasad rekomendowanych przez inicjatywę LEADER. Są one jednocześnie dowodem na to, że możliwe jest bezzwłoczne przygotowanie odpowiednich dla polskich realiów procedur i rozwiązań instytucjonalnych dla pilotażowych projektów LEADER. Tym bardziej zasługuje na rozpowszechnienie sama metoda, sposób podejścia, oparty na autentycznych, lokalnych zasobach i partnerskich powiązaniach.

LEADER+ w Polsce

Decyzją Komisją Europejskiej, po akcesji, w okresie 2004-2006 dostępność programu LEADER dla nowych członków będzie ograniczona. Przewiduje się realizację zasadzie pilotażowych projektów związanych
z rozwojem wsi oraz korzystania z tzw. Obserwatorium Obszarów Wiejskich.

Niezależnie od decyzji Komisji Europejskiej, “przyjętej do wiadomości” przez rząd, ważne jest poznanie sposobu podejścia do rozwoju obszarów wiejskich, stosowanego w inicjatywie wspólnotowej LEADER i popartego latami doświadczeń w realizacji konkretnych przedsięwzięć. Eksperymentalny charakter poszukiwań realizatorów projektów skłania do przyglądania się zaprezentowanym zasadom i przykładom niekoniecznie jako tym, które mogą być w Polsce naśladowane, ale raczej takim, które mogą inspirować do polskich poszukiwań.

Polska specyfika wiejskich środowisk, które staną się najliczniejsze w skali Unii Europejskiej po akcesji, skłania do naturalnego pytania, czy model rozwoju obszarów wiejskich zalecany przez Komisję Europejską i inspirowany kilkunastoma latami doświadczeń we wdrażaniu inicjatywy LEADER w Unii Europejskiej, nie powinien w dużej mierze uwzględniać polskich realiów, doświadczeń i praktyk. Taka teza wymaga intensywnej pracy polskich środowisk wiejskich, zmierzającej do zidentyfikowania i wypromowania praktycznych przykładów i dającej się z nich odczytać metodologii. Może to stać się jednym z zadań dla tych wszystkch, którzy pragną przyczynić się do wspierania polskiej wsi i poszukiwania modelowej koncepcji wsparcia obszarów wiejskich w skali całej Unii Europejskiej.

Opracowała     

Ewa Weremczuk